Emissions Trading System 2 (ETS2)
Verplichting voor Europese lidstaten
1. Uitvoering door lidstaten
Lidstaten zijn ervoor verantwoordelijk de ETS2-bepalingen om te zetten in een operationeel nalevingssysteem. Dit omvat het aanwijzen en coördineren van bevoegde autoriteiten; de verplichting voor gereguleerde entiteiten om te beschikken over broeikasgasemissievergunningen inclusief compliant monitoringsplannen; het waarborgen van jaarlijkse monitoring, rapportage en onafhankelijke verificatie van emissies; en het handhaven van de verplichting om evenveel emissierechten in te leveren als de geverifieerde emissies. Lidstaten moeten ETS2-inkomsten ook inzetten voor klimaatactie en sociale maatregelen en rapporteren hoe het geld wordt besteed.
Verplichting voor Europese lidstaten
2. Het Social Climate Fund
Het Social Climate Fund loopt van 2026 tot en met 2032. Samen met nationale cofinanciering zal het naar verwachting ten minste € 86,7 miljard vrijmaken in de Europese Unie. Het kan steun bieden voor renovatie van gebouwen, schonere verwarming en koeling, toegang tot emissiearme of emissievrije mobiliteit, actieve mobiliteit en tijdelijke inkomenssteun. De steun is gericht op kwetsbare huishoudens, vervoersgebruikers en micro-ondernemingen.
Een lidstaat moet een sociaal klimaatplan indienen voordat financiering kan worden ontvangen. Het plan moet maatregelen, investeringen, mijlpalen en doelgroepen benoemen. Lokale overheden, sociale partners en het maatschappelijk middenveld worden via consultatie betrokken. Uitbetalingen zijn afhankelijk van het behalen van overeengekomen mijlpalen en doelstellingen.
Verplichting voor Europese lidstaten
3. De Nederlandse uitvoeringscontext
De Europese basisreikwijdte omvat gebouwen, wegvervoer en aanvullende sectoren zoals kleinere industrie. PBL meldt dat Nederland er daarnaast voor heeft gekozen de ETS2-opt-in toe te passen op specifiek brandstofgebruik in aanvullende sectoren. Dit betreft spoorvervoer, binnenvaart en recreatievaart, landbouwmachines, glastuinbouw, veestallen en bepaalde defensieactiviteiten.
Volgens de raming van PBL zou na de opt-in in 2030 ongeveer 75 procent van de Nederlandse broeikasgasemissies onder ETS1 of ETS2 vallen. De resterende emissies bestaan vooral uit andere broeikasgassen dan kooldioxide, met name in de landbouw. PBL noemt daarnaast reserveringen uit het Klimaatfonds van circa € 230 miljoen voor de binnenvaart en € 77 miljoen voor landbouwmachines tot en met 2030. Dit zijn Nederlandse beleidsmaatregelen.
Verplichting voor Europese lidstaten
4. Het Nederlandse Sociaal Klimaatplan
Nederland heeft zijn Sociaal Klimaatplan in januari 2026 ingediend. Volgens de stand van zaken op 14 september 2026 vermeldt de Europese Commissie dat het plan is ingediend en wordt beoordeeld. De maatregelen moeten daarom als voorgesteld worden beschouwd, totdat de Commissie het plan vaststelt en de Nederlandse overheid de uitvoeringsregelingen bevestigt.
Energiehuizen
- Doel of beoogd effect
- Lokale partijen gaan onder één loket proactief in gesprek met kwetsbare huishoudens en ondernemers en begeleiden hen met gericht en persoonlijk contact naar energiebesparende maatregelen
- Mogelijke gemeentelijke rol
- Lokale voorlichting, persoonlijke begeleiding, doorverwijzing en afstemming met energiebesparingsprogramma’s
Aanvullende middelen voor het Nationaal Warmtefonds
- Doel of beoogd effect
- Woningeigenaren met een laag inkomen of laag middeninkomen renteloze financiering bieden voor de verduurzaming van hun woning
- Mogelijke gemeentelijke rol
- In aanmerking komende woningeigenaren koppelen aan financiering en ondersteuning bij verduurzaming
Publiek energiefonds
- Doel of beoogd effect
- Huishoudens met een hoge energierekening en een laag inkomen tijdelijk een tegemoetkoming bieden wanneer zij nog niet direct kunnen of willen investeren in energiebesparende maatregelen
- Mogelijke gemeentelijke rol
- In aanmerking komende huishoudens identificeren en bereiken via bestaande lokale kanalen
Gemeentelijke fixteams
- Doel of beoogd effect
- Kwetsbare micro-ondernemingen in slecht geïsoleerde gebouwen helpen bij het nemen van energiebesparende maatregelen
- Mogelijke gemeentelijke rol
- Praktische hulp bij energiebesparing uitvoeren of coördineren als de maatregel wordt goedgekeurd
Uitfasering van energielabels E, F en G in de huursector per 2029
- Doel of beoogd effect
- De positie verbeteren van huurders in energiearmoede door huurwoningen met energielabel E, F en G per 2029 uit te faseren
- Mogelijke gemeentelijke rol
- Beleid voor wonen, handhaving en huurderssteun afstemmen met woningcorporaties; voor deze maatregel wordt geen budget uit het Sociaal Klimaatfonds aangevraagd
Een eerder voorgestelde kortingskaart voor het openbaar vervoer voor huishoudens met een laag inkomen is niet opgenomen, omdat tijdige uitvoering onzeker werd geacht. PBL merkt daarom op dat het ingediende Nederlandse pakket geen mobiliteitsmaatregel bevat. Dit is een belangrijk aandachtspunt voor gemeenten met autoafhankelijke wijken of inwoners die risico lopen op vervoersarmoede.