Veranker verbod op wegwerpproducten voor to-go in afvalstoffenverordening
De afvalstoffenverordening is een geschikt instrument om een verbod op specifieke wegwerpproducten voor to‑go consumptie vast te leggen.
Hoe pas je dit instrument toe?
De Afvalstoffenverordening biedt de gemeente de mogelijkheid om gedragsregels op te stellen die direct ingrijpen op het aanbieden, inzamelen en achterlaten van afval. De gemeente kan in de Afvalstoffenverordening een verbod opnemen op het verstrekken van to‑go producten in wegwerpproducten. De Afvalstoffenverordening bundelt alle bepalingen over afvalbeheer in één herkenbare regeling, wat de handhaafbaarheid en communicatie aanzienlijk vergemakkelijkt. Voor de aanpak van zwerfafval is dit cruciaal: ondernemers en toezichthouders weten precies waar de regels staan en welke verplichtingen gelden.
Dit kan door:
- een verbod op kunststof en andere wegwerpverpakkingen voor to‑go;
- een verplicht herbruikbaar alternatief voor ondernemers;
- ruimte voor gemotiveerde uitzonderingen door het college.
De Afvalstoffenverordening biedt ook ruimte voor een gefaseerde invoering en een ingroeimodel, waarbij de meest vervuilende productgroepen als eerste worden verboden. Dit maakt de maatregel proportioneel in juridische zin, doordat rekening wordt gehouden met de impact op ondernemers, en uitvoerbaar in praktische zin, doordat invoering stapsgewijs kan plaatsvinden.
Daarnaast kan de verordening voorzien in overgangstermijnen en uitzonderingsmogelijkheden, bijvoorbeeld voor ondernemers die aantoonbaar nadeel ondervinden. Deze flexibiliteit versterkt de juridische houdbaarheid en vergroot het draagvlak onder betrokken partijen.
In de praktijk
Vanuit Circular hebben we gewerkt aan een modeltekst voor de Afvalstoffenverordening over dit onderwerp:
“Artikel X – Verbod op verstrekking van wegwerpproducten voor consumptie voor onderweg
1. Het is verboden voor de exploitant van een verkooppunt waar eet- of drinkwaren worden bereid of verkocht die onderweg kunnen worden genuttigd, deze eet- of drinkwaren ter beschikking te stellen in wegwerpproducten.
2. Het verbod, bedoeld in het eerste lid, is niet van toepassing indien de eet- of drinkwaren worden verstrekt in herbruikbare verpakkingen.
3. De exploitant draagt er zorg voor dat herbruikbare verpakkingen zodanig worden aangeboden dat deze geschikt zijn voor hergebruik, al dan niet binnen een systeem voor hergebruik.
4. Onder ‘consumptie voor onderweg’ wordt verstaan: eet- of drinkwaren die buiten het verkooppunt worden genuttigd zonder dat daarvoor verdere bereiding of bewerking nodig is.
5. Onder ‘wegwerpproducten’ worden verstaan: afhaalverpakkingen voor eenmalig gebruik, zijnde serviceverpakkingen die op bemenste verkooppunten worden gevuld met dranken of kant-en-klare maaltijden die worden verpakt voor vervoer en onmiddellijke consumptie op een andere locatie zonder verdere bereiding en doorgaans uit de verpakking worden geconsumeerd.
6. Onder ‘herbruikbare verpakking’ wordt verstaan: een verpakking die is ontworpen, ontwikkeld en in de handel gebracht om binnen haar levensduur meerdere malen te worden gebruikt voor hetzelfde doel als waarvoor zij oorspronkelijk was bedoeld.
7. Onder ‘hergebruik’ wordt verstaan: elke handeling waarbij herbruikbare verpakking meerdere malen opnieuw wordt gebruikt voor hetzelfde doel als dat waarvoor deze is bedoeld.
8. Onder ‘systeem voor hergebruik’ wordt verstaan: een georganiseerd systeem waarbij herbruikbare verpakkingen worden teruggenomen, gereinigd en opnieuw in omloop gebracht.
9. Het college kan aan een exploitant op aanvraag ontheffing verlenen van het verbod, bedoeld in het eerste lid, indien naleving in specifieke gevallen onevenredig bezwarend is, bijvoorbeeld in verband met hygiënevoorschriften, het ontbreken van adequate voorzieningen of andere zwaarwegende omstandigheden. Aan de ontheffing kunnen voorschriften en beperkingen worden verbonden.”
Voorwaarden
- Het verbod moet aansluiten op Europese kaders:– KRA: hoogste prioriteit ligt bij preventie en hergebruik.– SUP‑richtlijn: verplichting tot consumptievermindering van bekers en voedselverpakkingen.– PPWR: toekomstige EU‑verboden op kunststof to‑go verpakkingen ondersteunen lokale maatregelen.
- Nationale basis: art. 9.5.2 Wm laat aanvullende gemeentelijke regels toe voor preventie.
- Evenredigheid op basis van Dienstenrichtlijn:– geschikt: directe bronaanpak van een dominante afvalstroom;– noodzakelijk: bescherming leefomgeving en gezondheid;– proportioneel: gefaseerde invoering, ingroeimodel en herbruikbaar alternatief.
- De regel moet uitvoerbaar zijn binnen bestaande toezichtstructuren.
- Overgangstermijnen zijn noodzakelijk voor ondernemers.
| Rechtsgebied | Publiekrecht > Milieurecht |
| Citeertitel | Wet milieubeheer (Wm) |
| Artikel | 10.23 |
| Geldig vanaf | Invalid Date |