Veranker afvalpreventie in de Omgevingsvisie

Hoe pas je dit instrument toe?

De gemeente kan afvalpreventie en de vermindering van wegwerpproducten expliciet opnemen in de omgevingsvisie, zodat de ambitie richting een afvalvrije stad beleidsmatig en bestuurlijk wordt verankerd.

Daarbij is het advies om naast een generiek verhaal, ook doelstellingen over de meest vervuilende productgroepen op te nemen. Het loont om de ambities concreet en meetbaar te verwoorden, bijvoorbeeld door doelstellingen te koppelen aan specifieke jaren of gebieden. Door beleidsdoelen voor zwerfafval expliciet op te nemen, worden deze doelen bindend voor het bevoegd gezag en kunnen ze worden doorvertaald naar uitvoeringsinstrumenten. Zo ontstaat een consistente en controleerbare beleidslijn.

In de visie kunnen concrete doelen worden geformuleerd voor:

Deze doelen vormen de basis voor uitwerking in het omgevingsprogramma en juridische borging in het omgevingsplan of de afvalstoffenverordening.

In de praktijk

Vanuit Circulaw hebben we gewerkt aan een modeltekst voor de omgevingsvisie over dit onderwerp:

“ Gemeente [X] streeft naar een afvalvrije samenleving als fundament voor een gezonde en duurzame leefomgeving. Afval, en in het bijzonder zwerfafval, vormt een zichtbaar en hardnekkig probleem dat de kwaliteit van onze openbare ruimte aantast en ecosystemen schaadt.

Wegwerpproducten zijn een belangrijke oorzaak van deze vervuiling en staan haaks op de circulaire ambities van de stad. Zij zorgen niet alleen voor afval, maar belemmeren ook de noodzakelijke transitie naar hergebruik en hoogwaardigerecycling. Om die reden wil gemeente [X] het gebruik van deze producten uitfaseren. Deze ambitie is onlosmakelijk verbonden met de zorgplicht om binnen de planetaire grenzen te blijven. Het verminderen van afval draagt direct bij aan het beperken van klimaatverandering en het behoud van biodiversiteit. Minder wegwerpproducten betekent minder grondstoffenwinning, minder CO₂-uitstoot en minder verstoring van ecosystemen.

In de publieke ruimte maken we zichtbaar welke producten vervuilend zijn en zetten we als gemeente zelf het goede voorbeeld door over te stappen op herbruikbare producten bij eigen activiteiten en voorzieningen. Een juridisch verbod als stip op de horizon in 2030 zorgt ervoor dat duidelijk is waar we met elkaar naartoe werken.

Om deze ambitie te realiseren, wordt jaarlijks geëvalueerd hoe de ingezette maatregelen bijdragen aan het behalen van de doelstellingen. De voortgang wordt gemeten aan de hand van indicatoren zoals reductie van wegwerpproducten, afname van zwerfafval en CO₂-besparing. Op basis van deze evaluatie wordt het beleid aangepast om te waarborgen dat we op koers blijven richting een afvalvrije stad binnen planetaire grenzen.

Ons doel is dat in 2040 wegwerpproducten voor voedsel en drankwaren grotendeels zijn vervangen door herbruikbare alternatieven. Dit draagt bij aan een schone stad, vermindert milieuschade en versnelt de circulaire transitie. De gemeente werkt hierbij samen met partners in de stad om dit doel te bereiken.”