Organiseer een gezamenlijke aanbesteding voor GFE/T

Hoe kun je gezamenlijk aanbesteden toepassen voor GFE/T?

We zien drie grote uitdagingen rond het inzamelen en verwerken van GFE/T tot hoogwaardige bodemverbeteraar (bijv. compost):

Apart inzamelen van GFE/T
Het apart inzamelen van GFE/T van huishoudens is een uitdaging, omdat niet alle gemeenten een aparte infrastructuur voor het scheiden van GFE/T hebben. Dit geldt vaak in (delen van) gemeenten met een hoge dichtheid en/of veel hoogbouw. GFE/T komt dan in het restafval terecht en kan dan niet meer worden verwerkt tot bodemverbeteraar.

Ook in gemeenten waar wel infrastructuur is voor het apart inzamelen van GFE/T gaat het scheiden nog niet altijd goed, door onzorgvuldig scheidingsgedrag van burgers. Er belandt gemiddeld nog veel bioafval in het restafval. 

Door gezamenlijk aanbesteden kan makkelijker geïnvesteerd worden in oplossingen voor de hoogbouw. Gemeenten kunnen dan namelijk gebruik maken van schaalvoordelen en hebben gezamenlijk meer financiën beschikbaar.

Vervuiling in GFE/T (en dus lage kwaliteit bodemverbeteraar)
De gemiddelde kwaliteit van het GFE/T is op dit moment laag door vervuiling, met name door stukken glas, plastic en stenen. Deze vervuiling is het gevolg van onzorgvuldige scheiding van GFE/T door huishoudens. Deze vervuiling komt ook terecht in de bodemverbeteraar (bijv. compost) en maakt deze onaantrekkelijk of zelfs ongeschikt voor akkerbouwers om te gebruiken.

Daarom is het van belang dat gemeenten, inzamelaars, verwerkers en andere marktpartijen samenwerken om de kwaliteit van het ingezamelde GFE/T te verbeteren. Bijvoorbeeld via innovaties op het gebied van inzameling en nascheiding van GFE/T.

Door samen aan te besteden wordt een bepaalde schaalgrootte gecreëerd, worden de krachten van verschillende gemeenten gebundeld en komen meer financiën beschikbaar. Dit leidt tot een grotere investeringsruimte en meer mogelijkheden voor de gemeenten om van elkaar te leren en experimenten uit te voeren.

Dure verwerkingsmachines
Om de kwaliteit van het eindproduct te vergroten zou een nascheidingslijn kunnen worden ontwikkeld die vervuiling uit het GFE/T filtert, zodat deze niet in de compost terecht komt. De ontwikkeling en productie van zo'n lijn kost veel tijd en geld.

Deze investering verdient de afvalverwerker niet terug door een aanbesteding van een gemeente te winnen. Aan de andere kant kan een gemeente ook niet zomaar geld aan de afvalverwerker betalen om gebruik te kunnen maken van de machine.

Samen aanbesteden kan ook hier uitkomst bieden. Verwerkers zijn eerder bereid grote investeringen te doen als er sprake is van een groter volume, met meerdere gemeenten als opdrachtgever. Daardoor kunnen er betere scheidingsmethodes worden toegepast om vervuiling uit GFE/T te filteren, waardoor GFE/T beter tot een hoogwaardige bodemverbeteraar verwerkt kan worden.

Kortom: door samen aan te besteden krijg je meer volume van goede kwaliteit GFE/T afkomstig van huishoudens. Op deze manier kunnen verwerkers beter de business case rond krijgen, waardoor het aantrekkelijker wordt voor marktpartijen om in te schrijven op aanbestedingen over het inzamelen en verwerken van GFE/T. Ook kunnen verwerkers hogere inkomsten genereren met het vergaren met hoogwaardige compost.

Uit de praktijk

Gezamenlijk aanbesteden via afzonderlijke raamovereenkomsten

In december 2023 zette de Vereniging Afval Samenwerking Limburg (ASL) namens 30 Limburgse gemeenten de aanbesteding “overslag, transport en verwerking HRA C, A en GFT/GFE ASL” op de markt. Deze vereniging beheert de afvalverwerkingscontracten van de 30 Limburgse gemeenten. Elke gemeente ondertekende echter afzonderlijk de raamovereenkomst met de marktpartij.

Gezamenlijk aanbesteden middels innovatiepartnerschap

De gemeenten Utrecht, Amsterdam en Rotterdam hebben door de vele hoogbouw weinig ruimte, waardoor de infrastructuur om gescheiden GFE/T in te zamelen ontbreekt of zeer beperkt is. Om onderzoek te stimuleren naar niuewe oplossingen, hebben deze gemeenten in 2021 een gezamenlijk innovatiepartnerschap op het gebied van de inzameling van GFE aan de markt uitgevraagd.

Juridische toelichting

Uit artikel 2:11a Aanbestedingswet volgt dat twee of meer aanbestedende diensten kunnen overeenkomen dat zij specifieke aanbestedingsprocedures gezamenlijk uitvoeren.

In lid 2 is opgenomen dat de aanbestedende diensten gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het nakomen van hun verplichtingen als zij volledig gezamenlijk de aanbestedingsprocedure uitvoeren.

Als zij de aanbestedingsprocedure door een penvoerder laten uitvoeren namens en voor rekening van de aanbestedende diensten, dan zijn zij alleen gezamenlijk verantwoordelijk voor de gezamenlijk uitgevoerde delen (lid 4).